Historia Serie A

Serie A należała i należy do ścisłej czołówki w klasyfikacji lig krajowych.Piłka nożna pojawiła się na Półwyspie Apenińskim prawie 150 lat temu. Jako pierwsi w piłkę grali mieszkańcy dużych miast - Mediolanu, Genui, Turynu, którym grę w calcio pokazali Brytyjczycy. Wkrótce w miastach tych pojawili się pierwsi pasjonaci, którym zamarzyło się powołanie do życia pierwszych włoskich klubów piłkarskich. W ten sposób zrodziły się takie zespoły jak: turyński Juventus, AC Milan czy FC Genua (Genoa).Pierwsze rozgrywki o tytuł mistrza kraju rozegrano pod koniec XIX w. Sam system rozgrywania (do końca lat 20. XX w.) opierał się na trzech równorzędnych ligach dla trzech "regionów piłkarskich" kraju. O tytuł zaś bezpośrednio rywalizowały najlepsze ekipy z każdej z tych lig (podzielonych geograficznie na ligę północną, centralną oraz południową) w systemie pucharowym. W pierwszym finale (1898) spotkały się dwa zespoły z północnych Włoch - FC Genoa i Internazionale di Torino. Tym samym rozpoczęła się, trwająca do 1942 roku, dominacja ligowa zespołów z Północy.

Pierwsze 10 edycji rywalizacji o trofeum mistrza Włoch upłynęło pod znakiem dominacji 2 zespołów: FC Genoi (6 mistrzowskich tytułów) i AC Milanu (3 tytuły). Jedyną drużyną, która starała się przeciwstawić tej hegemonii był turyński Juventus, który swój pierwszy ligowy triumf świętował w 1905 r. po finałowym zwycięstwie nad broniącym tytułu zespołem Genoi. W latach poprzedzających pierwszą wojnę światową (1908-1914) najsilniejszą pozycję w lidze osiągnęli piłkarze z niewielkiego miasteczka leżącego w połowie drogi między Mediolanem a Turynem, z Vercelli. Gracze miejscowego zespołu Pro Vercelii w tych latach aż 5-krotnie stawali na najwyższym stopniu podium w ligowej rywalizacji. Udział Włoch w wojnie sprawił, że rozgrywki zawieszono w 1915 r. (tytuł, bez finałowej walki, przyznano utytułowanemu zespołowi z Genoi).

Wznowienie rozgrywek o tytuł mistrza Włoch nastąpiło w 1920 r. Popularność calcio w latach 20. stała się już tak ogromna, że władze włoskiej federacji postanowiły utworzyć narodową ligę, opartą na profesjonalnych zasadach. Jednocześnie zezwolono na zatrudnianie we włoskich klubach graczy spoza granic kraju. Start nowego systemu rozgrywek zaplanowano na 1930 r. Pierwszy "profesjonalny" sezon zakończył się ligowym triumfem piłkarzy Interu Mediolan, którzy w pokonanym polu zostawili graczy Genoi i Juventusu. Kolejne 5 edycji zakończyło się zwycięstwem Turyńczyków. Taka dominacja klubów z wielkich miast charakteryzowała wszystkie zmiany w kierunku profesjonalizacji piłki w Europie. We Włoszech było to jeszcze wyrazniejsze, gdyż wystarczyło spojrzeć na klasyfikację ligi za sezony 1920-1929 (6 zespołów wywalczyło mistrzostwo) i za sezony 1930-1939 (3 zespoły - Juve, Inter i Bologna).

Rozgrywek ligowych we Włoszech nie przerwano nawet w momencie rozpoczęcia działań wojennych w 1939 r. Dopiero wkroczenie aliantów na teren Półwyspu Apenińskiego (koniec 1943 r.) spowodował, że rozgrywanie meczów ligowych stało się niemożliwe. Wcześniej jednak (1942) miało miejsce wydarzenie bezprecedensowe w dziejach włoskiego futbolu. Trofeum za zdobycie krajowego czempionatu opuściło północne prowincje kraju i trafiło do stołecznego klubu - AS Roma.
Po zakończeniu II wojny światowej włoscy tiffosi na start ligowych rozgrywek czekali tylko rok. Pierwsza powojenna edycja ruszyła bowiem już w 1946 r. i zakończyła się sukcesem piłkarzy Torino. W kolejnych dwudziestu trzech latach tytuł znowu stał się wewnętrzną sprawą klubów z Północy, choć warto wspomnieć, że do czołowych 4 klubów (Bologna, Inter, Juventus, Milan) dołączyła ekipa z Florencji. Fiorentina zdobyła bowiem w 1956 i 1969 mistrzowski tytuł, a w latach 1957-60 gracze tego klubu 4 razy z rzędu byli wicemistrzami kraju.
Wydarzeniem wartym odnotowania w tym miejscu jest decyzja włoskiej federacji z roku 1964, decyzja o zakazie zatrudniania przez włoskie zespoły piłkarzy spoza Italii. Podjęciu takiej decyzji towarzyszyły protesty ze strony działaczy największych klubowych potęg w kraju, którzy swe zespoły od końca lat 40. budowały w oparciu o piłkarzy z Ameryki Południowej (którzy otrzymywali następnie obywatelstwo włoskie i grali w reprezentacji azzurrich, np. Argentyńczyk Sivori). Swą decyzję działacze włoskiej centrali piłkarskiej argumentowali tym, że od czasu, kiedy po włoskich boiskach biegać zaczęli gracze spoza Italii, poziom szkolenia młodzieży, a co za tym idzie poziom gry reprezentacji, stale spadał (było to bardzo bolesne uczucie dla kraju podwójnych mistrzów świata). Z drugiej strony padały argumenty, że wprowadzenie graczy zagranicznych przyczyniło się do bardzo szybkiego wzrostu poziomu samej ligi. Decyzja o zamrożeniu rynku włoskiego dla piłkarzy spoza Półwyspu została jednak wprowadzona i obowiązywała do początku lat 80.

Obok tych zmian, lata 60. przyniosły jeszcze jedno interesujące wydarzenie. Było nim pojawienie się w czołówce ligowej zespołu spoza kontynentalnych Włoch. Tą ekipą było sardyńskie Cagliari, które w 1968 r. zostało wicemistrzem kraju, by rok pózniej zdobyć swój pierwszy (i jak na razie jedyny) tytuł mistrzowski.
Lata 70. i pierwsza połowa 80. to okres zdecydowanej dominacji zespołu Juventusu Turyn. Zespół koncernu "Fiata" i rodziny Agnellich zdobył w tym czasie 9 mistrzowskich i 6 wicemistrzowskich tytułów. Sytuacja zmieniła się w 1987 roku, kiedy to Diego Maradona poprowadził SSC Napoli do ligowego zwycięstwa. W kolejnych 4 latach mistrz zmieniał się co sezon (Milan, Inter, Napoli, Sampdoria). W 1988 roku federacja włoska dokonała ostatnich (ale dość gruntownych) zmian w systemie rozgrywek. Obecnie najwyższą klasą rozgrywkową jest Serie A, pózniej Serie B, a następnie regionalne ligi zorganizowane w ramach tzw. Serie C. Lata 90. XX w. i początek XXI w. to powrót wielkich mistrzów z Północy - Milanu (5 zwycięstw) i Juventusu (4 zwycięstwa). Do walki o tytuł włączyły się jeszcze tylko dwa stołeczne kluby - Lazio i AS Roma.

Klasyfikacja wszechczasów ligi nie pozostawia żadnych wątpliwości. Najbardziej utytułowanym (na arenie ligowej) zespołem włoskim jest Juventus Turyn. Turyńczycy mają na swym koncie już 26 mistrzowskich tytułów i drugi w tej klasyfikacji jest Inter oraz Milan, oba kluby sięgały po scudetto sięgał 17-krotnie. Co ciekawe, dwa kluby ze stolicy Włoch - Roma i Lazio mają na swym koncie łącznie tylko 5 mistrzostw kraju. Zestawienie wszystkich sezonów pokazuje jednocześnie, że bez mała 90% edycji ligowych rozgrywek kończyło się triumfami zespołów z Północy.

Poza rozgrywkami ligowymi, włoska federacja zdecydowała się (wzorem innych federacji) przeprowadzać rozgrywki o Puchar Włoch. Pierwsza edycja miała miejsce w 1922 r. i zakończyła się nieco niespodziewanie. W finale zagrały dwie niżej notowane ekipy - Udinese i Vado. Lepsi okazali się gracze Vado i oni jako pierwsi zostali zdobywcami pucharu krajowego. Na następny finał czekano aż 14 lat. Zwycięzcami jego okazali się gracze Torino, którzy swój sukces powtórzyli w 1943 r., w ostatnim "przedwojennym" finale. Po zakończeniu II wojny światowej federacja długo nie mogła się zdecydować na organizację kolejnych edycji rozgrywek o Puchar Włoch. Dopiero decyzja UEFA o wprowadzeniu w 1961 roku do kalendarza rozgrywek europejskich Pucharu Zdobywców Pucharów zmotywowała włoskich działaczy do działania. W efekcie, w 1958 r., rozegrano pierwszy powojenny finał zakończony zwycięstwem rzymskiego Lazio nad Fiorentiną. Spośród dotychczasowych triumfatorów Pucharu Włoch tylko Vicenza (1997) nie należała do krajowej czołówki. Z drugiej strony należy pamiętać, że w ciągu tych kilkudziesięciu lat od powołania rozgrywek w finale gościło kilka mniej znanych ekip (Allesandria, Novara, Spal, Catanzaro, Padova, Ancona), ale w klasyfikacji wszechczasów na czele znowu jest Juventus (zdobywca 9 Pucharów Włoch), wyprzedzając Romę (7) i Fiorentinę (6).Od 1988 roku włoska federacja postanowiła rozgrywać dodatkowo mecze o Superpuchar kraju, w którym spotykają się (zgodnie z tradycją) mistrz kraju i zdobywca pucharu. W dwóch pierwszych finałach grali piłkarze Sampdorii Genua, ale dwukrotnie ulegali klubom z Mediolanu, najpierw AC a rok pózniej Interowi. I właśnie AC Milan ma na swym koncie najwięcej triumfów w tych rozgrywkach - 4. Na drugim miejscu znajdują się gracze Lazio, którzy 2-krotnie zwyciężyli w meczu o Superpuchar.

Udział włoskich drużyn w finałach europejskich pucharów jest bardzo liczny. Pierwszymi finalistami byli gracze Fiorentiny, którzy w 1957 r. w finale Pucharu Europy zmierzyli się z legendarnym zespołem Realu Madryt. Zwycięstwo "Królewskich" było niemal pewne od samego początku, więc porażki we Florencji nie przyjęto jako wielkiej tragedii. Drugie podejście Włochów do finału Pucharu Europy to występ w 1958 roku Milanu, który (podobnie jak rok wcześniej Fiorentina) uległ Realowi. Sen o zwycięstwie włoskiego futbolu w najważniejszych europejskich rozgrywkach spełnił się w 1963 r. Drugi raz swojej szansy na triumf nie zmarnowali piłkarze Milanu, którzy pokonali lizbońską Benficę. Puchar jednak nie wyjechał z Mediolanu przez najbliższe 3 lata. Postarali się o to gracze Interu, którzy w latach 1964-65 zwyciężali w finale Pucharu Europy. Po finałowej porażce Interu w 1967 r., minęły jedynie 2 lata i statuetka dla najlepszej klubowej jedenastki Europy wróciła do Włoch i do Mediolanu. Tym razem zwycięstwo było udziałem Milanu, który w finale pokonał Ajax. Amsterdamczycy zrewanżowali się włoskim futbolistom 3 lata pózniej, kiedy to pokonali w finale Inter oraz rok pózniej Juventus. Kolejne finałowe podejścia włoskich drużyn miały miejsce w latach 1983-84, ale zarówno Juve jak i Roma nie sprostały swoim rywalom - HSV i FC Liverpool. Zwycięski dla Turyńczyków był dopiero finał 1985 roku z Liverpoolem. Stał on jednak w cieniu wielkiej tragedii, jaka rozegrała się podczas meczu na trybunach stadionu Heysel. Bardziej radośnie swój sukces z 1989 r. mogli świętować piłkarze Milanu, którzy pokonując Steauę Bukareszt zdobyli trofeum Pucharu Europy po raz trzeci. Rok pózniej znowu w finale zagrali mediolańczycy i po raz 4 już cieszyli się ze zwycięstwa. Po tych sukcesach przyszły "chude" lata - dwie porażki (1993-94) Sampdorii i Milanu, który w finale znalazł się jeszcze w dwóch kolejnych latach. Najpierw (1994) po bramkach Daniele Masare pokonał 4-0 Barcelonę, by rok pózniej ulec "młodym wilkom" van Gaala, czyli Ajaxowi z Patrickiem Kluivertem na czele. W latach 1996-98 trzykrotnie z rzędu w finale zagrali zawodnicy z Stadio Delle Alpi. W pierwszym roku pokonali obrońców tytułu - Ajax, by w dwóch kolejnych latach (jako murowany faworyt) przegrać z Borussią Dortmund i Realem Madryt.

świetnym występom w rozgrywkach o Puchar Europy towarzyszyły sukcesy w Pucharze UEFA i Pucharze Zdobywców Pucharów. W tym pierwszym Włosi zwyciężali 10 razy - Roma (1961), Juventus (1977, 1990, 1993), SSC Napoli (1989), Inter (1991, 1994, 1998) i AC Parma (1995, 1999). Ponadto włoskie kluby jeszcze 8-krotnie grały w finale tych rozgrywek. Warto dodać, że w aż 3 finałach spotykały się dwa zespoły z Italii. Także w rozgrywkach PZP nie brakowało włoskich akcentów - zwycięstwa Milanu (1968, 1973), Juventusu (1984) i Sampdorii (1990).

W sytuacji triumfów w rozgrywkach o europejskie puchary, włoskich klubów nie mogło zabraknąć w spotkaniach o Superpuchar Europy. Ośmiokrotnie kluby z Italii walczyły o to trofeum, dwa razy tocząc wewnętrzną walkę. Ostatecznie triumfowali w 1984 (Juventus), 1989-90 (Milan), 1993 (Parma), 1994 (Milan), 1996 (Juventus) i 1999 (Lazio).

Natomiast w rozgrywkach o Puchar Interkontynentalny jako pierwszy włoski klub zagrał w 1963 roku Milan, przegrywając z brazylijskim Santosem. Zwycięsko swe mecze kończyli jednak Włosi w innych latach - 1964-65 (Inter), 1969 (Milan), 1985 (Juventus), 1989-90 (Milan) i 1996 (Juventus).